De verwachtingen van artificial intelligence (AI) zijn torenhoog. Nuancering is ver te zoeken. Daarom deel ik mijn eigen ervaringen, en ik nodig de lezer uit om hetzelfde te doen!
In mijn werk als vakjournalist gebruik ik frequent generative oftewel GenAI, bekend van onder meer ChatGPT en Microsoft CoPilot. Ideeën voor blogs – niet de uiteindelijke blog zelf – krijg je zo bijvoorbeeld met één druk op de knop. Je kunt er ook mooie afbeeldingen mee maken, zij het dat ik echt lijkende mensen er niet op wil i.v.m. de privacy wetgeving. Waar GenAI me ook enorm bij helpt: programmeren, nodig voor de techniek achter Procesverbeteren.nl.
AI maakt afbeeldingen via patroonherkenning.
Dit is echter een échte foto, gemaakt in het Alhambra in Spanje.
Over prompting, het stellen van goede vragen, doen sommige mensen erg gewichtig. Maar GenAI is juist ontworpen om je vragen te begrijpen, in de context van de lopende conversatie. Dat gaat zó gemakkelijk en goed, dat het bijna voelt alsof je praat met een echt mens. Zelfs bij een vraag met veel tikfouten krijg je vaak een passend antwoord.
De antwoorden zijn bijzonder stellig, en je wordt veelvuldig geprezen. Ook is er sprake van bias: je mening over iets wordt bevestigd. Verder krijg je suggesties voor nieuwe vragen, waardoor je onnodig lang met GenAI bezig kunt blijven. Er zit iets verslavends in. Wellicht om er in de toekomst een verdienmodel van te maken, waarbij je dan advertenties krijgt te zien, of moet betalen?
De stelligheid van de antwoorden is misleidend, want GenAI is niet écht intelligent. Het heeft geen bewustzijn. Het maakt op basis van alle bestaande informatie een inschatting van het beste antwoord, door woorden slim aanéén te rijgen. Afbeeldingen worden gemaakt door patroonherkenning. GenAI genereert nieuwe plaatjes op basis van statistiek, waarbij gestart wordt met een onscherp beeld, dat dan wordt aangescherpt. Feitelijk plagiaat, maar dan op basis van wat mensen op de hele wereld creëerden.
GenAI heeft, in tegenstelling tot een mens, zelf geen idee van - laat staan gevoel bij - wat het opschrijft. Het kijkt daar dus ook niet met zelfreflectie naar. Een behoorlijk deel van de tijd die ik win verlies ik daardoor aan het controleren van de juistheid van de antwoorden. GenAI heeft helaas geen woorden zoals ‘waarschijnlijk’ of ‘wellicht’ in het vocabulaire!
Toepassingen voor het verbeteren van primaire processen in bedrijven: ik ken ze nog niet. En weet u ze wel, laat me dit weten! Toch zullen veel mensen GenAI in een bedrijfscontext gebruiken: bijvoorbeeld om snel e-mails of andere documentatie op te stellen, om vlot naar informatie te zoeken, of om in een helpdesk rol snel antwoorden paraat te hebben.
Bedrijven moeten overigens erg oppassen met gratis vormen van GenAI: voor je het weet lekt er bedrijfskritische of persoonsinformatie. Als je dat wilt voorkómen heb je een betaalde versie nodig, én duidelijke contractuele afspraken over afscherming binnen jouw digitale muren. Blijven je data bij en ván jou? En zelfs dan is hacking mogelijk, maar dat geldt natuurlijk voor alle ICT.
Vormen van AI worden op één hoop gegooid, waarbij alles onder de noemer GenAI wordt gebracht. Theoretisch verdedigbaar, maar wel erg verwarrend. Van machine learning (ML) ken ik namelijk wél talloze toepassingen in primaire (productie)processen. Fabrieken worden er steeds meer ‘zelf denkend’ door.
Een ML-oplossing kan, na training met een historische dataset, bijvoorbeeld goed voorspellen welke procesparameters je moet aanpassen als een grondstof van samenstelling verandert. En in de zorg kun je met ML bijvoorbeeld beeldmateriaal beoordelen. Bijvoorbeeld nuttig als digitale assistent in het kader van bevolkingsonderzoek.
Een belangrijk verschil met GenAI is dat bij ML de trainingset bekend en opgeschoond is, én dat er een heel specifiek toepassingsgebied is. ML is als een mechanische kok die proeft, ruikt en bekijkt of een bestaand gerecht goed is. Een echte kok moet nog steeds meekijken, maar de kans op fouten wordt zo wel veel geringer.
GenAI stelt daarentegen nieuwe recepten voor. Waarbij je wellicht Ai! roept als je die echt zou proeven, en dan niet eens weet of alle ingrediënten veilig zijn. Maar vaak brengt het je wél op nieuwe ideeën. Dat voelt dan toch weer wel een beetje intelligent.
Ik ben benieuwd naar jouw ervaringen met (Gen)AI!
Dr Ir Jaap van Ede,
hoofdredacteur procesverbeteren.nl